Katalunia eta Euskadi 2020: elkarrizketa demokratikoaren urtea

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Artículo de opinión de Ander Errasti publicado en Berria, 02/01/2020 (enlace)

Askotan ikusi izan ditugu azken urteetan Euskadin eta Katalunian bizi izan diren egoerak alderatzen saiatu diren ahotsak. Euskadi, amb Catalunya Agirre lehendakariaren hitzei eutsi nahian, alegia. Planteamendu horiek, baina, gatazkak bateratzean jarri izan dute maiz fokua. Ikuspegi hori problematikoa dela azaldu eta gakoa gatazkaren atzean dauden aldarrikapenak zehaztean nahiz sendotzean egongo dela defendatuko dut. Hau da, Euskadi nahiz Kataluniaren kasuan gakoa elkarrizketa demokratiko sustatzean egongo dela.

Nazionalismo espainiarra babesten duten askorentzat, Katalunian prozesu independentistaren ondoko egoera korapilatsua Euskadin halako aldarrikapenak bultzatzeko asmoa duten edozein eragile politikorentzat abisu edo mehatxua izango litzateke. Era berean, ahots berdinek Euskadin ustez gaur egun dugun egoera lasaiak aldarrikapen horietarako tarterik ez dagoela frogatzeaz gain, beharrik ere ez dagoela erakusten omen du, abertzale katalanen balizko estrategia eroa euskal abertzaleen ustezko pragmatismoarekin kontrajarriz.

Euskadin independentzia aldarrikatzen duten hainbat ahotsentzat, aldiz, Katalunian bizitako egoerak Estatuarekin konfrontazio bidea besterik ez dela geratzen frogatuko luke. Hau da, aitortza eta menpekotasunik eza lortzeko bide bakarra konfrontazioa dela. Zentzu horretan, Katalunian 2000ko hamarkadan hasitako bide erreformista eta Auzitegi Konstituzionalak bide horri emandako danbatekoak aldebakarreko haustura aurrerabide bakarra dela frogatuko luke. Independentzia euskal hiritarron gehiengoak babestea besterik ez legoke, beraz.

Ñabardurak ñabardura, azaldutako bi ikuspegi hauek hainbat arazo dituzte. Lehenik eta behin, kasu bataren eta bestearen bilakaera historiko desberdinak. Euskal Herrian gatazka politikoan pairatu ditugun giza eskubideen urraketa larrien ondorio gogorrak gainditzen saiatzen ari gara. Katalunian, aldiz, 2006. urtean erabakitzeko eskubidea ardatz zuela ekin zen mugimendu zeharo baketsuan dihardute. Bigarrenik, Euskadi eta Kataluniak gaur egun Estatuan duten mihiztadurak ez dira igualak. Diferentzia maila eztabaidagarria izan arren, harreman politiko, juridiko nahiz ekonomikoen ikuspegitik bi kasuek abiapuntu ezberdinak dituztela agerikoa da. Zer esanik ez lurraldetasunari dagokionez. Hirugarren eta azkenik, aldarrikapen independentistaren babesa edukiko genuke. Elementu hau kontingentea bada ere, noski, gaur egun bi lurraldeetan independentismoak duen babesa ez da parekoa.

Diferentzia hauek lehen aipatutako bi analisiak bertan behera uzten dituzte. Izan ere, bi ikuspegiek funtsezko akats bera egiten dute: gatazka eragile politikoen borondatearen ondorioa dela pentsatzea. Nazionalismo espainiarrarentzat egoera dena delakoa dela, gatazka borondatez ekidin ahal den fenomeno bat litzateke (katalanek gatazkaren bidea gustu hutsez edo alienazio baten ondorioz jorratu egin izan balute gisan). Zentzu berean, Euskadiren independentziaren aldeko hainbat ahotsentzat, gurean halako prozesurik ekin ez badugu borondate edo ausardia faltarengatik besterik ez litzateke. Laburbilduz, lehen ikuspegiak itxuraz gatazka demokraziaren ezaugarri propio bat dela ukatzen duen bitartean, bigarrenak gatazkaren bilakaera gatazkaren tokian tokiko ezaugarrietatik banandu daitekeela uste duela dirudi.

Agirreren hitzak behin betiko alboratu eta Euskadiren eta Kataluniaren etorkizunak guztiz bananduak daudela esan nahi al du honek? Inolaz ere ez. Bi kasuetan aitortza eta menpekotasun eza lortzeko nahia amankomuna baita, nahi honen adierazpenak eta gauzatzeko bideak desberdinak izan arren. Are gehiago, elkarlana arrakastatsua izan dadin, nahi horren atzean bakoitzak dituen egoerak eta aldarrikapen zehatzak ondo identifikatzea funtsezkoa izango da. Estatu espainiarra bizitzen ari den erregimen krisialdi honetan, falta dena ez baita independentzia ahal bezain laster gauzatu ahal izateko bide bat, baizik eta aitortza eta menpekotasun eza lortzeko nahi hori zehaztu eta, ondoren, nola bideratu pentsatzeko kalitatezko elkarrizketa demokratiko bat.

Kataluniaren kasuan elkarrizketa demokratiko honen gakoa Estatuak sortu duen jazarpen estrategiatik irtetea izango da. Izan ere, jarrera erreaktibo hutsari eusteak, giro politikoa bero mantendu arren, ez du eraldaketa askorik sortzen. Ez dirudi ere erregimenaren aldeko Estatuko botereak (Europatik jipoi bat edo beste jaso arren) deseroso daudenik egoera horretan. Hori dela eta, ezinbestekoa dirudi eraiki nahi den etorkizuneko proiektu politikoaren inguruko eztabaidaren kontrola berreskuratzea: hasiera batean erdigunean zegoen eztabaida demokratikoari bultzada berri bat ematea, alegia.

Euskadiren kasuan, aldiz, epe motza eta epe erdi-luzea desberdintzea funtsezkoa izango da nahi hori gauzatzeko ibilbidea egin ahal izateko. Epe motzean, Estatutuaren erreforma izango da jomuga nagusia, aitortza eta menpekotasun eza lortzera gerturatu eta gatazka pairatu duen gizartean barne loturak sendotzeko. Epe erdi-luzean, bide horretatik erabakitzeko eskubidea bermatu ahal izateko oinarriak eraiki ahalko dira. Bi prozesuek, zilegitasuna bermatzeko, gizarte eragile, alderdi nahiz erakundeen arteko elkarrizketa demokratiko sakona beharko dute ere bai.

Ez dago jakiterik Estatuak gainean duen erregimen krisi horretatik nola aterako den. Orain arte, erregimena babeste arren, kalitatezko demokrazia bat edukitzeari uko egin dio gehienbat. Aitzitik, demokrazia babestu nahi badu, gizarte katalanaren eta euskaldunaren gehiengoen nahi hori bideratzeko beharrezkoak izango diren tresna demokratikoak bermatu beharko ditu. Horrek ere elkarrizketa demokratiko bat eskatuko du, eta gizarte katalan nahiz euskaldunak ez liokete elkarrizketa horri muzin egin beharko. Baina, ematen ez den bitartean, ez dezagun gurean behintzat eman dadin aukera galdu. 2020. urtea elkarrizketa demokratikoaren urtea izan baitaiteke. Hori jada gure esku baitago.

Leer más trabajos de Ander Errasti

Leer más noticias

Leer más trabajos de investigación

Ver más publicaciones

Ver actividades

Ander Errasti Lopez

Ander Errasti es Doctor en Humanidades – Ética y Filosofía Política – por la Universitat Pompeu Fabra (UPF), supervisado por la Profesora Sonia Arribas y Daniel Innerarity. Su investigación se centró en la revisión normativa de la propuesta cosmopolita de Ulrich Beck (Nations and Nationalism in a Cosmopolitanized World: Some Lessons from Ulrich Beck’s Work). Obtuvo la Licenciatura en Filosofía por la Universitat de Barcelona (UB), MA in Political Philosophy por la UPF, Diplomatura en Ciencias Empresariales por la UB y Máster Avanzado en Ciencias Jurídicas por la UPF. En la actualidad es Investigador del Institut d’Estudis de l’Autogovern – IEA (asesor en materia de políticas comparadas de autogobierno), Profesor Asociado en el Departamento de Ciencias Políticas de la UB y profesor Colaborador en la Universitat Oberta de Catalunya (UOC). Desde septiembre del 2019 hasta el 31 de marzo del 2020 ejerció de Gestor del Conocimiento en la Unidad de Coordinación Académica de Humanidades en la UPF. También es Desde 2013 es investigador de Globernance: Instituto de Gobernanza Democrática de Donostia – San Sebastián. Anteriormente ha sido Policy Leader Fellow del School of Transnational Governance en el European University Institute, Florencia (enero – julio 2019). En el curso 2017-2018 fue investigador visitante en la University of Edinburgh (supervisado por los profesores Michael Keating y Nicola McEwan), trabajando sobre el impacto del Brexit y el referéndum de independencia del 2014 sobre las instituciones de autogobierno escocesas. También hizo una estancia de doctorado en el Department of Politics and International Relations de Oxford University, supervisado por la profesora Kalypso Nicolaïdis. Finalmente, también es un miembro del grupo GISME de la UB desde 2010, dirigido por el profesor Javier Tejada. Como miembro, ha organizado diversas actividades de transferencia del conocimiento, incluyendo colaboraciones con el Museo del Prado, la Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT) o Jakiunde (la Academia Vasca de Ciencias y Humanidades). Como miembro de GISME es parte de la coordinación del proyecto CCentre (A Narrative Approach to Improve Citizens’ Ageing and Well-Being), financiado por el European Institute of Innovation and Technology – EIT Health (2016-2020). También fue Project Manager del proyecto SIforaGE (Social Innovation for Active and Healthy Ageing for Sustainable Economic Growth), financiado por la Comisión Europea (2013-2016). Publica regularmente en medios en euskera, catalán y castellano, así como participa en programas tanto de radio como de TV. También está implicado en diversas entidades de la sociedad civil que trabajan en favor de hacer compatible la diversidad y la cooperación en la democracia en Europa.

Más publicaciones y noticias

Ir al contenido