Epaiketa politiko baten ondorio politikoak

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Artículo de opinión de Ander Errasti publicado en Berria, 26/10/2019 (enlace)

2019ko urriaren 14a. Un dia que durarà anys. Urteak iraungo duen eguna. 2017ko urriaren 1a izan zen gisan. Hala deskribatu dute analista askok Auzitegi Gorenak agintari katalanen aurkako zigorra aurkeztu zuten eguna. Erabakiaren oinarrian, bi elementu juridiko nabarmen: matxinada zigorra ezartzeko adina biolentziarik egon ez zela, baina bai sedizioa zigorra ezartzeko behar adina altxamendu publiko eta iskanbilatsua (tumultuario).

Epaiketa politikoa izan dela argudiatzeko hiru elementu azpimarratuko nituzke: batetik, epaituak izan diren politikariek jasan dituzten erabaki arbitrarioak. Esanguratsuena matxinada salaketa onartu izana. Gorenaren epaiak argi utzi duen gisa, ikuspegi objektibo batetik 2017ko urriaren 27ra arte ikusitako gertakariek ez zuten ordena konstituzionala hausteko biolentzia egituraturik bultzatu. Elementu hau, nazioarteko epaitegiek azaldu gisa, lehen unetik zen agerikoa. Matxinada egotzi izan ez balitz, auzia ez zen Gorenera eramaterik izango, ez eta hautetsiak ziren politikarien oinarrizko eskubide politikoak urratzerik izango. Lehen unetik funtsa objektiborik ez zuela agerikoa izan arren, Gorenak salaketa hura onartu izanak epai politiko bati buruz ari garela erakusten du.

Bigarrenik: sententziak matxinada egozteko adina biolentzia egon ez zela ondorioztatu arren, sedizio zigorra justifikatzeko egiten duen biolentziaren kontakizuna matxinada batena izango litzateke. Besteak beste «hiritar matxinatuak» bat ezabatzea pasatu zaielako. Hau da, itxuraz behintzat, badirudi bataren (matxinada) eta bestearen (sedizioa) artean erabakitzeko erabili den irizpidea ez dela juridikoa izan. Hau da: epaitegiak epaitzen ziren gertakariak biolentziaren kontakizunarekin parekatu arren, gertakari horiek epaitzean epaitegiak berak azaltzen duen biolentzia hori nolabait albo batera utzi du, kutsu politiko argia duen erabaki bat hartuz.

Azkenik, epaiketan zehar nahiz erabakian jorratzen diren gaiak izango genituzke. Izan ere, epaiketan eztabaidatzen joan zenak ez zuen, oro har zuzenbide penalak egin ohi duen gisa, gertakari kriminal zehatzen eta pertsona zehatzen arteko lotura frogatzeaz jardun. Epaiketan, gizarte zibilak eta erakundeek bultzatutako mugimendu politiko baten bilakaera orokorraz aritu ziren. Hau da, hiritarrek eta euren ordezkari zilegiek demokrazia batean sistemarekiko desadostasuna azaltzeko orokorrean egin ditzaketen ekimenez.

Epaiketa politikoa izanik, ondorioak ere, nahitaez, politikoak izan dira. Honek ere erpin asko baditu ere, hiru nabarmenduko nituzke: gizartea, erakundeak eta demokrazia.

Gizartearen kasuan, ondorioak ere anitzak izan dira. Batetik, jada piztua zegoen haserrea areagotu eta zentzu askotan birmoldatu egin da, independentismotik haratago doan gizarte segmentu zabal batean Estatuaren beraren zilegitasuna kolokan geratuz. Era berean, haserre horrek mugimendu independentistak jarraitu beharko lukeen estrategian zalantzak sortu ditu, kasu honetan gizarte zibila eta erakundeen artean 2017an ikusi ez zen distantzia agertu delarik. Egun hauetako kalapitak honen adierazle dira: arazoa politikoa baita funtsean, ez ordena publikoko kontu huts bat. Bestetik, independentziaren aurkako hiritarren lehentasuna jada ez da edozein moduan mugimendu independentista gelditzea, egoera politikoki nolabait bideratzea baizik. Horren adierazle litzateke urriaren 20an Ciudadanos alderdiak antolatu zuen manifestaldi deialdia: 2017ko hauteskundeetan 1.109.732 bozka inguru lortzetik duela astebeteko manifestaldian 1.700 pertsona biltzera pasa da. Datu oraindik harrigarriagoa hainbat komunikabidek istiluen inguruan sortutako kriminalizazio eta beldur kanpaina permanentea ikusiz gero.

Erakundeen ikuspegitik, Gorenaren erabakiak bi ondorio nabarmen izan ditu. Batetik, badirudi 2017 bitartean erakundeen eta gizarte zibilaren artean ikusten zen sintonia hura apurtu dela. Hau da, erakundeek ez diote, oraingoz, sententziaren harira adierazpen eta erabaki sinbolikoak hartzeaz gain estrategia eraginkor zehatz bati ekin. Bigarrenik, honi lotuta, Gorenaren erabakiari Torra Presidenteak proposatutako erantzunak agerian utzi ditu gobernu katalanaren baitan dauden tentsio eta kontraesanak: gobernukide guztiak ados egon arren Gorenaren erabakia bidegabekeria bat dela, honek eduki beharko lukeen erantzuna ezin adostu dute. Izan ere, zigorrak bi ondorio eduki ditu: lidergoen haustura eta erakundeen maniobra marjinaren estutzea; ez dago argi nork zuzendu behar duen erantzuna ez eta zein izan behar den. Hauteskunde deialdiaren mamuak, askotan gobernutik beretik atera direnak, honen erakusgarri lirateke.

Demokrazian dituen ondorio politikoak, bi kontakizun kontrajarrietan geratzen dira agerian. Hau da, Katalunian (independentziaren alde egon ala ez) gizartearen gehiengoak ikusitakoaren inguruan sortu duen kontakizuna eta Auzitegi Gorenak bere erabakiaren funtsean azaltzen dituen gertakarien kontakizuna. Batzuentzat mobilizazio masiboak, desobedientzia zibila, gizarte dinamikoa eta erabaki autoritarioen aurrean erresistentzia baketsua dena, besteentzat biolentzia, legearekiko ardurarik eza, gizarte alienatua eta demokraziarekiko mespretxua dira. Kontakizunen arteko talka honek arazo epistemiko bat agerian uzten du, batetik: estatuan esfera publikoa guztiz zatitua dagoela. Bestetik, sakoneko arazo politiko bat erakusten du: demokrazia batek eduki beharko lukeen funtzionamenduaren inguruko desadostasun nabarmenak. Independentismotik haratago ondorioak eduki ditzakeen desadostasuna. Izan ere, Gorenaren erabakiaren azpian dagoen eta estatuan zabaldua dagoen demokraziaren ideiak orain independentismo katalana zapaltzea justifikatu badu ere, orohar status quo-a kolokan jarri nahi duen edozein mugimendu baketsu zapaltzea justifika dezake (jada egiten ez badu).

Beraz, hasierako galderari helduz: ez dakit 2019ko urriaren 14ko eguna urtetan iraungo duen data horietako bat izango ote den. Oraingoz, behintzat, badirudi kaleko iskanbilen keak (zentzu literal nahiz irudizkoan) data horretako berrien inguruko eztabaida bigarren plano batean utzi duela, biolentziaren erabileraren zilegitasuna erdigunera ekarriz. Ondorio politiko horiek jorratzen ez diren heinean, oso zaila (ezinezkoa ez esatearren) agertzen da konponbiderako bidea. Bitartean hau da ondo dakiguna: preso politikoek egoera bidegabe hau pairatzen urteak emango dituztela. Guztion ardura izango da egoera hau zuzentzeko erabakiak hartzea. Demokraziak urtetan iraun dezan nahi badugu behintzat.

Leer más trabajos de Ander Errasti

Leer más noticias

Leer más trabajos de investigación

Ver más publicaciones

Ver actividades

Ander Errasti Lopez

Ander Errasti es Doctor en Humanidades – Ética y Filosofía Política – por la Universitat Pompeu Fabra (UPF), supervisado por la Profesora Sonia Arribas y Daniel Innerarity. Su investigación se centró en la revisión normativa de la propuesta cosmopolita de Ulrich Beck (Nations and Nationalism in a Cosmopolitanized World: Some Lessons from Ulrich Beck’s Work). Obtuvo la Licenciatura en Filosofía por la Universitat de Barcelona (UB), MA in Political Philosophy por la UPF, Diplomatura en Ciencias Empresariales por la UB y Máster Avanzado en Ciencias Jurídicas por la UPF. En la actualidad es Investigador del Institut d’Estudis de l’Autogovern – IEA (asesor en materia de políticas comparadas de autogobierno), Profesor Asociado en el Departamento de Ciencias Políticas de la UB y profesor Colaborador en la Universitat Oberta de Catalunya (UOC). Desde septiembre del 2019 hasta el 31 de marzo del 2020 ejerció de Gestor del Conocimiento en la Unidad de Coordinación Académica de Humanidades en la UPF. También es Desde 2013 es investigador de Globernance: Instituto de Gobernanza Democrática de Donostia – San Sebastián. Anteriormente ha sido Policy Leader Fellow del School of Transnational Governance en el European University Institute, Florencia (enero – julio 2019). En el curso 2017-2018 fue investigador visitante en la University of Edinburgh (supervisado por los profesores Michael Keating y Nicola McEwan), trabajando sobre el impacto del Brexit y el referéndum de independencia del 2014 sobre las instituciones de autogobierno escocesas. También hizo una estancia de doctorado en el Department of Politics and International Relations de Oxford University, supervisado por la profesora Kalypso Nicolaïdis. Finalmente, también es un miembro del grupo GISME de la UB desde 2010, dirigido por el profesor Javier Tejada. Como miembro, ha organizado diversas actividades de transferencia del conocimiento, incluyendo colaboraciones con el Museo del Prado, la Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT) o Jakiunde (la Academia Vasca de Ciencias y Humanidades). Como miembro de GISME es parte de la coordinación del proyecto CCentre (A Narrative Approach to Improve Citizens’ Ageing and Well-Being), financiado por el European Institute of Innovation and Technology – EIT Health (2016-2020). También fue Project Manager del proyecto SIforaGE (Social Innovation for Active and Healthy Ageing for Sustainable Economic Growth), financiado por la Comisión Europea (2013-2016). Publica regularmente en medios en euskera, catalán y castellano, así como participa en programas tanto de radio como de TV. También está implicado en diversas entidades de la sociedad civil que trabajan en favor de hacer compatible la diversidad y la cooperación en la democracia en Europa.

Más publicaciones y noticias

El Gobierno de los monos

Artículo de opinión de Cristina Monge  @tinamonge  publicado el 21 de septiembre de 2020 en infoLibre (enlace).  Dos politólogos británicos, Robert Geyer y

Leer más »
Ir al contenido